این مقاله در رادیو کوچه نشر یافته است.

مازیار مهدوی فر – تا حالا شده یک آهنگ، ترانه یا بخشی از آن‌ها توی مغزتان جا خوش کند و دقیقه‌ها، ساعت‌ها و یا حتا چند روز از دستش خلاصی نداشته باشید؟ شده که آن آهنگ را به آرامی زمزمه کنید و بعد از دقایقی  ببینید که تمام آدم‌های اطرافتان، به طرز بیمارگونه‌ای در حال تکرار آن هستند؟ شده که از دست آن ترانه احساس دیوانگی و عذاب کنید و آرزو کنید هر طور شده از دستش خلاص شوید؟ فکر می‌کنید این موضوع مختص شما هست یا از دیگران هم شنیده‌اید که آن‌ها هم هر از گاهی گرفتار این پدیده می‌شوند؟ اصلن می‌دانید اسم این عذاب آسمانی چیست؟

کرم گوش، کرم مغزی، خارش گوش و حتی سندرم تکرارهای غیراختیاری، بعضی از اسم‌هایی هستند که در مورد این موضوع به‌کار می‌روند. اگر فکر می‌کنید با خواندن این مقاله، درمانی برای کرم گوش پیدا می‌کنید اشتباه کرده‌اید. اما توصیه می‌کنم حتمن تا آخر مقاله را بخوانید، چون حداقلش اینست که می‌فهمید کرم گوش یک موضوع جدی هست که توجه دانشمندان و مجامع دانشگاهی و حتا شبکه‌های معتبر رادیو تلوزیونی را به خودش جلب کرده.

اصطلاح کرم گوش یا (earworm) در حقیقت مشتق از یک کلمه آلمانی با همین نام هست. در موسیقی آلمان این اصطلاح در مورد گونه‌ای از آهنگ‌ها به کار می‌رود که ضرب‌آهنگ تندی دارند و در آن‌ها بعضی از عبارات بارها و بارها تکرار می‌شوند. به گونه ای که در عین جذابیت و زیبایی، حالتی آزار دهنده به خود می‌گیرند. در اصطلاح بین‌المللی کرم گوش به بخش‌های معمولن کوتاهی از یک ترانه یا آهنگ گفته می‌شود که به‌صورت ناخود‌آگاه وارد ذهن شخص شده و او احساس می‌کند در حال شنیدن آن موسیقی است. اما واقعیت اینست که هیچ منبع صوتی در حال پخش آن نیست. در بسیاری موارد آدم‌هایی که به این موضوع دچار می‌شوند حتا دلیل و خاطره‌ای از چگونگی ابتلا به آن ندارند. یعنی در خاطرشان نیست کجا و چه وقت و یا حتا از چه منبعی آن را شنیده و به قولی به آن مبتلا شده‌اند. منبع ابتلا می‌تواند حتا سوت زدن کسی در اتوبوس و یا زمزمه آرام راننده‌ای باشد که برای چند ثانیه مهمان تاکسیش بوده‌اید.

واقعیت اینست که این پدیده بسیار شایع‌تر از آن است که فکرش را می‌کنید. تقریبن نود درصد از انسان‌ها درطول هفته، حداقل یک‌بار با این پدیده مواجه می‌شوند. بنابراین به‌تر است اسم این علامت را بیماری یا اختلال نگذاریم. شاید استفاده از عبارت پدیده بهترین عنوان برای کرم گوش باشد. میزان وقوع این پدیده در زنان و مردان یک‌سان است اما مدت زمان طول کشیدن آن در زنان معمولن بیشتر و البته آزاردهنده‌تر است. نکته جالب اینست که لزومن همه آدمهایی که کرم گوش را تجربه می‌کنند از آن به عنوان یک تجربه بد یاد نمی‌کنند، خیلی‌ها اعتقاد دارند که کرم گوش باعث مشغول شدن ذهنشان شده و آن‌ها را از فکر کردن به مشکلات روزمره محافظت می‌کند.

 در سالهای اخیر دانشگاه‌ها و مجامع مطالعاتی، علاقه زیادی به این پدیده نشان داده‌اند. از آن جمله است تحقیقات جامعی که دانشگاه «گلدسمیتس» لندن با هم‌کاری شبکه تلوزیونی بی‌بی‌سی لندن انجام می‌دهد. گروه تحقیقاتی در ابتدا فرم‌هایی را در اختیار مخاطبین می‌گذارد و از آن‌ها در مورد تجاربشان  از ابتلا به پدیده کرم گوش اطلاعات می‌گیرد. در مرحله بعد هم، بررسی‌های بیشتری به صورت حضوری روی این افراد انجام می‌دهد. بخشی از نتایج این تحقیق که تا کنون منتشر شده حاوی نکات بسیار جالبی بوده. مثلن آن‌ها متوجه شده‌اند آهنگ‌هایی که معمولن به عنوان کرم گوش گزارش می‌شوند از لحاظ ساختار موسیقی و تونالیته به کار رفته در آهنگ تشابهاتی با هم دارند. یعنی  تونالیته‌های خاصی از موسیقی خاصیت چسبندگی بیشتری روی ذهن و مغز انسان دارند. محققان «گلدسمیتس» در حال تحقیق بر روی این موضوع هستند که آیا کرم گوش در مورد جمعیتی خاص از آدم‌ها، مثلن موسیقیدان‌ها و یا حتا علاقه‌مندان موسیقی بیشتر شایع هست یا نه؟ بررسی تاثیر شخصیت و رفتار آدم‌های مختلف بر روی درصد و میزان ابتلای آن‌ها، یکی دیگر از سوالاتی هست که محققان در حال بررسی آن هستند.  اما آن‌چه تا کنون می‌توان به عنوان یک نتیجه قطعی در نظر گرفت اینست که تقریبن تمامی آهنگ‌هایی که به‌عنوان کرم گوش معرفی شده‌اند، دارای بخش‌های تکرار‌شونده زیادی هستند. این بخش تکرار شونده می‌تواند دارای کلام و یا بدون کلام باشد.

برای پی ‌بردن به همه‌گیری کرم گوش، کافیست نگاهی به وب‌سایت‌ها و صفحات فیس‌بوک و توئیتری بیاندازید که در آن‌ها از کاربران در مورد تجاربشان از کرم گوش نظرسنجی می‌شود. جالب اینست که در بسیاری از رای‌گیری‌ها، آهنگ‌ها و ترانه‌های مشابهی به عنوان کرم گوش‌ترین، یا به قول بعضی‌ها، خارش‌آورترین کرم گوش شناخته شده‌اند. بد نیست یکی دو نمونه از مهم‌ترین کرم‌های گوش دنیا را معرفی کنیم. اولین آهنگ که تقریبن مقام اول در تمام رای‌گیری‌ها را به خودش اختصاص داده، آهنگی هست با نام «دنیا کوچک است» مربوط به کمپانی دیزنی. ترانه‌ای که در تمام دیزنی‌لند‌های دنیا از آن استفاده می‌شود. اگر به معنا و ملودی این آهنگ توجه کنید متوجه می‌شوید که یکی از خارش آورترین کرم گوش‌های دنیا، هم ملودی زیبایی دارد و هم متن پرمعنایی. یکی دیگر از ترانه‌هایی که در رده‌بندی‌ها، همیشه مکان بالایی به خودش اختصاص داده، ترانه «نه میلیون دوچرخه» هست. ترانه‌ای که «کتی ملوآ» آن را اجرا کرده و در سال 2005 که به بازار آمده یکی از محبوب‌ترین آهنگ‌ها بوده.

 کرم‌های گوش، حتا در میان آثار ادبی کلاسیک هم جایگاه دارند. نویسندگانی چون «آرتور‌سی‌کلارک»، «آلفرد بستر» و «جو سیمسون»، در آثار خود به این پدیده اشاره داشته‌اند. «مارک تواین» نویسنده بزرگ قرن نوزده، داستانی دارد به نام «کابوس ادبی». او در این داستان به شرح حال مردی می‌پردازد که دچار یکی از همین کرم‌ها شده. نکته جالب در مورد داستان اینست که در آن، شخصیت اصلی، در می‌یابد تنها زمانی از دست کرم گوشش خلاص می‌شود که آن را به شخص دیگری انتقال دهد. شاید این تصور خود «مارک تواین» بوده که فکر می‌کرده این پدیده یک بیماری مسری است که از شخصی به شخص دیگر منتقل میشود، و لابد با انتقال آن به شخص دیگر، خود فرد از دست آن رهایی پیدا می‌کند.

در مورد کرم گوش‌های فارسی، آمار و اطلاعات درستی در دست نیست. اما با توجه به تجربه‌های دیگران می‌توان پیش‌بینی کرد اگر بخواهیم آماری از مبتلایان بگیریم، ترانه‌هایی که معمولن در آن‌ها ‌تکیه و تاکید بیشتری بر تکرار بعضی از بخش‌های آهنگ یا ترانه وجود دارد، جایگاه‌های اول رده‌بندی کرم گوش‌های محبوب! را از آن خود خواهند‌کرد. مثلن آهنگ جدید «اندی» که با بخش تکرارشونده‌اش این روزها روی مخ خیلی‌ها راه می‌رود.

راستی آیا شما هم تا حالا گرفتار یکی از این کرم‌ها شده‌اید؟ اگر نه، بد نیست برای یک‌بار هم که شده آن را تجربه‌کنید.

Advertisements