در حاشیه نمایش فیلم «پایان نامه» در جشنواره

بالاخره پس از چند ماه انتظار و شنیدن ضد و نقیض های فراوان در مورد فیلم پایان نامه که بارها تایید و تکذیب شد نمایش این فیلم در جشنواره، بسیاری از مسایل را روشن کرد.به گفته خبرگزاری ها در طول زمان نمایش این فیلم اکثریت منتقدان حاضر در سالن همایش‌های برج میلاد که تمامی صندلی‌های آن را اشغال کرده‌ بودند؛ با تشویق‌های پیاپی و خنده‌هایی از سر تمسخر به ساختار ضعیف و محتوای غیرعقلانی فیلم انتقاد ‌کردند. دامنه‌ این انتقادات شدید به نشست مطبوعاتی نیز کشیده شد و حجم بالایی از افرادی که در این نشست حاضر بودند از هر گروه و گرایش سیاسی و رسانه‌ای؛ نسبت به محتوای غیراخلاقی فیلم انتقاد کردند. پایان نامه درباره 4 جوان  است که در جریان یافتن استاد راهنماشان سر از خانه ای در می آورندکه تلاش شده به عنوان محفل سبزها معرفی شود.چهار دوست دانشگاهی به دلیل رفتن به خانه  سبزها، مورد هجوم و ترور قرار می گیرند و در نهایت 3 نفر از آن ها کشته می شود. تلاش شده صحنه تیر خوردن  نقش اصلی فیلم که بهاره افشاری ایفاگر آن است تداعی کننده صحنه شهادت ندا آقا سلطان باشد.در این گفتار سعی در نقد این فیلم ندارم چرا که اساسا وجهی از فیلم که باعث پرداختن به آن است نه وجه هنری و سینمایی آن بلکه وجه سیاسی موجود در آن است.به نظر می رسد دست اندر کاران سینمایی حاکمیت پس از گذشت بیش از یک سال از کودتای انتخاباتی و تولید آثار هنری متعدددر نقد این کودتا وسایر جنایات نظام حاکم که اتفاقا بسیاری از آنها توسط هنرمندان و سینما گران شناسنامه دار کشور ساخته شده به این فکر افتادند که بایستی برای مبارزه با اثرات این آثار، خود به تولید آثار مشابهی بپردازند.نگارنده از پشت صحنه ماجراهای تولید و انتخاب عوامل فیلم بی خبرم اما مسایلی از قبیل نام تهیه کننده و کارگردان و اخباری که در زمان ساخت فیلم در مورد ورود و خروج بازیگران مختلف به لیست بازیگران فیلم شنیده می شد و شاید مهم تر از همه این ها حرفهایی که تهیه کننده،کارگردان و بازیگران فیلم در جلسه نقد و بررسی آن در جشنواره مطرح کردند خود گویای بسیاری از مسایل است.

انتخاب حامد کلاهداری جوان به عنوان کارگردان که پیش از این تنها تجربه ساخت فیلم ناموفق  شکلات داغ را در کارنامه خود دارد توسط تهیه کنندگان دولتی فیلم بسیار جالب است و می تواند به این علت باشد که هیچ کارگردان دیگری حاضر به همکاری در چنین پروژه ای نشده است.حتی افرادی مانند سلحشور و ابوالقاسم طالبی که به حمایت از دولت و حکومت معروفند و از باب جان نثاری در مقابل نظام صاحب جایگاهند.اینکه چگونه است برای چنین فیلم استراتژیک ومهمی برای حکومت(سخنان روح الله شمقدری،تهیه کننده فیلم هم تایید کننده این موضوع است)چنین کارگردانی انتخاب شده باز هم جای تامل و تحلیل دارد.

روح الله شمقدری که برادر جواد شمقدری معاونت سینمایی وزارت ارشاد است در جلسه پس از نمایش فیلم به صراحت اعلام میکند که چون این فیلم نامه هیچ تهیه کننده ای پیدا نکرد ما مجبور شدیم خودمان وارد عمل شویم ! سوالی که مطرح می شود اینست که چرا این فیلم سیاسی به زعم آقایان بسیار مهم هیچ تهیه کننده ای پیدا نکرده تا نهایتا خود آقای شمقدری و موسسه فرمایشی مرآت هنر به قول خود ایشان مجبور شده اند آن را دست بگیرند!

اما در مورد بازیگران،ابتدا قرار بود لیلا اوتادی بازیگر فیلم های عامه پسند نقش محوری فیلم را بازی کند که به محض اعلام این خبر با واکنش بسیار تند مردم و هنرمندان مواجه شد، تا جایی که دامنه این اعتراضات به اینترنت هم کشید و حتی صفحه ویژه ای در فیس بوک به آن اختصاص پیدا کرد.نتیجه این اعتراضات استعفای اوتادی از بازی در فیلم بود. اگرچه او ابتدا قراردادش برای بازی در این فیلم را تکذیب کرد اما بعدا اعلام کرد که به علت شکستگی پایش از این پروژه کنار کشیده است. امیر آقایی دیگر بازیگری که برای بازی در نقش محوری فیلم قرارداد بسته بود هم در همان دوران انصراف خود را از حضور در فیلم به علت تغییرات بسیار زیاد فیلم نامه نسبت به نسخه اولیه اعلام کرد.اگرچه کلاهداری این موضوع را به دلیل عدم شایستگی آقایی برای ایفای نقش مذکور دانسته است.این مسایل سبب شد تا تهیه کنندگان فیلم نسبت به رسانه ای کردن بازیگران بعدی انتخاب شده دقت فراوانی به خرج دهند تا آنها هم به سرنوشت قبلی ها دچار نشوند.

سرانجام بازیگرانی چون محمد رضا شریفی نیا,داریوش ارجمند،احمد نجفی،بهاره افشاری،مریم کاویانی و حامد کمیلی نقشهای اصلی فیلم را به عهده گرفتند که در این میان سه نفر اول مدتهاست که صرفنظر از توانایی های هنریشان  با حضور دربرنامه های دولتی و بعضا شو های حکومتی خود را رسما به عنوان هنرمندان رسمی حکومت جا انداخته اند. مریم کاویانی درجلسه نقد فیلم اعلام کرد که تنها یک دقیقه در فیلم بازی داشته که آن هم برای شناخت بیشتر آقای کلاهداری بوده. حامد کمیلی دیگر بازیگر فیلم هم مورد مشابهی را به عنوان انگیزه اش از حضور در فیلم اعلام کرده. اینکه کارگردان 28 ساله جوان ما چه دارد که این بازیگران برای شناخت بیشتر او بازی در این فیلم را پذیرفته اند بیشتر به یک شوخی می ماند.اما خنده دار ترین اظهارات، شاید به بهاره افشاری ،بازیگر نقش اصلی فیلم برگردد. وی گفت:»باید بگویم اینکه ما امروز اینجا هستیم و این تعداد زیاد عکاس که حضور دارند؛ نشان می‌دهد که ما آدم‌های مهمی هستیم و من به حامد کلاهداری تبریک می‌گویم.
وی درباره نقش خود در فیلم گفت: لزومی ندارد وقتی یک نقشی را بازی می‌کنیم حتماً آن را باور داشته باشیم. نقشی که به من در این فیلم پیشنهاد شد به هر بازیگر دیگری نیز پیشنهاد می‌شد حتماً قبول می‌کرد.»

کلاهداری اعتقاد دارد که با این فیلم ژانر جدیدی به نام ژانر سیاسی را در سینمای ایران زنده کرده است.(علی رغم مصاحبه چند ماه قبلش که این فیلم را یک فیلم تخیلی پلیسی دانسته بود و سیاسی بودن آن را رد کرده بود.).او در جایی میگوید که در زمان ساخت فیلم تحت فشارهای روحی و مالی شدید بوده و در جایی دیگر تعداد جلسات فیلم برداری را 70 تا 80 روز اعلام میکند.

برای اطلاع ایشان بگویم که در سینمای امروز ایران 70 روز فیلم برداری شامل حال فیلم های پر خرج و پر هزینه  می شود که معمولا تهیه کنندگان قدرتمند و دولتی دارند. اما سخن آخر با مسوولان هیات انتخاب فیلمها برای بخش مسابقه جشنواره از جمله خانم پوران درخشنده است.ایشان در جایی فرموده اند علت عدم انتخاب فیلمی مانند مرهم(ساخته تحسین شده علی رضا داوود نژاد)برای بخش مسابقه ازدحام فیلم های با کیفیت ارایه شده به دفتر جشنواره بوده است.با این اوصاف باید از ایشان پرسید که علت انتخاب فیلم پایان نامه که جدا از کیفیت نازل هنری توهین به خونهای ریخته شده در جریان کودتای انتخاباتی و حوادث پس از آن و تلاش های جوانان این سرزمین برای به دست گرفتن  سرنوشتشان است ، چه بوده است؟

15 فوریه 2011-26 بهمن 1389

مازیار مهدوی فر

Advertisements